Giáo sư Phạm Phụ nêu 5 kinh nghiệm quốc tế về vai trò của Hội đồng trường

0
415
Rate this post

LTS: Mức độ tự chủ đại học vẫn tồn tại một “phổ” tương đối rộng giữa những nền giáo dục đại học trên những châu lục (từ Châu Á đến Châu Âu, tới hệ đại học ở Anh Mỹ) cũng như giữa những cơ sở đại học của từng nước (từ nhà nước kiểm soát – State Control ở Cao đẳng cộng đồng, đến quốc gia giám sát – State supervising ở đại học nghiên cứu của Mỹ). 

Tuy nhiên, vẫn với siêu rộng rãi kinh nghiệm quốc tế với tính phổ biến mà nền giáo dục đại học Việt nam với thể nghiên cứu, trao đổi để áp dụng trong công đoạn hội nhập khu vực ASEAN và quốc tế cũng như “đổi mới cơ bản và toàn diện” nền giáo dục đại học của mình.

Hôm nay, trong bài viết này, Giáo sư Phạm Phụ – Đại học Bách Khoa (Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh) tóm lược 5 kinh nghiệm quốc tế mà theo giáo sư sở hữu ý nghĩa cốt lõi nhất, trong ấy đặc trưng nhấn mạnh tới vai trò của “Hội đồng trường” trong tự chủ đại học. 

Bởi lẽ, giữa “Quản trị đại học với Hội đồng trường” và “Tự chủ đại học” là 2 vế với tính “đánh đổi” giữa quyền lợi và bổn phận. 

Tòa soạn trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc. 

Kinh nghiệm một: Mức độ tự chủ của các cơ sở giáo dục đại học cần với 1 “phổ” hơi rộng tùy theo các cái hình và năng lực của các cơ sở ấy.

Trên thế giới, hệ đại học Anh Mỹ sở hữu mức độ tự chủ đại học cao nhất (sau đó là tới hệ đại học châu Âu và đại học châu Á sở hữu mức độ tự chủ tốt nhất, trừ giả dụ của Singapore). 

Tuy vậy, ở Mỹ, mức độ tự chủ đại học cũng với một phổ khá rộng, từ mức nhà nước chỉ giám sát (state supervising) ở các đại học nghiên cứu cho tới mức nhà nước kiểm soát (state control) ở các cao đẳng cộng đồng. 

Giáo sư Phạm Phụ (Ảnh: Thùy Linh)

Ở Việt Nam, cơ sở đại học siêu đa dạng về chủ sở hữu, về năng lực và đặc điểm. Bởi vậy nhà nước bắt buộc với nhiều mức độ tự chủ khác nhau cho các cơ sở giáo dục đại học khác nhau.

Kinh nghiệm 2: Có đến 7 nội dung trong tự chủ đại học và thường nhà nước cũng can thiệp mang mức độ khác nhau trong những nội dung đấy.
    
Với đến 7 nội dung trong tự chủ đại học: 

1 là, nghiên cứu và ban bố (R&Pu); 

Hai là, nhân sự (Staff); 

Ba là, chương trình giảng dạy (C&T); 

Bốn là, chuẩn mực học thuật (Ac.S); 

Năm là, sinh viên (Stud); 

Sáu là, quản trị trường (Gov) 

Bảy là, hành chính và tài chính (A&F). 

Trong đó, thường quốc gia cần can thiệp nhiều nhất vào nội dung A&F và Ac.S, như số lượng sinh viên, mức học chi phí, đóng cửa và sát nhập, kiểm định chất lượng, công nhận Accreditation, kiểm toán tài chính. 

Chừng độ can thiệp trung thường ngày là R&Pu, Stud và C&T, như Chuẩn mực nhập học, Ưu tiên nghiên cứu.

Mức độ can thiệp chí ít thường là Gov.& Staff như miễn/ bãi nhiệm Staff, Kiểm soát hội đồng kỹ thuật.

Kinh nghiệm 3: Tự chủ đại học và Quản trị đại học có Hội đồng trường là 2 vế sở hữu tính “đánh đổi” (trade-off) như giữa lợi quyền và trách nhiệm.

Trên thế giới hiện tại, chiếc hình trường đại học siêu đa dạng, từ đại học nhà nước (State Univ.), đại học sở hữu thúc đẩy đến nhà nước (State Related Univ.), đại học có tài trợ công – vận hành tư (Publicly fund – Privately run), đại học tư có tài trợ của nhà nước (Private State aided Inst.), đại học tư không vì lợi nhuận (Private non-profit), đại học nửa vì lợi nhuận (Private semi for profit), tới đại học vì lợi nhuận (private for profit)… 

Thành thử quan yếu là “Ai là người quản lý/ vận hành trường” mà ko nên “Ai là người có trường”. 

Và như luôn sở hữu vấn đề tách rời quyền có và quyền sử dụng. Kèm theo ấy là vấn đề “chủ có cùng đồng” hay “chủ mang khuyết danh”. Do đấy thường có 2 cơ chế trong một đơn vị: a) Cơ chế Hội đồng và b) Cơ chế thực thi.

Cơ chế Hội đồng chính là Hội đồng trường (bản chất là hội đồng quản trị) và Cơ chế thực thi chính là Ban giám hiệu. 

Hội đồng trường chính là cầu nối với chủ có cùng đồng. Và cũng bởi vậy, người ta thường xem, giao tự chủ đại học và nghĩa vụ xã hội (accountability) là giao cho Hội đồng trường chứ không buộc phải giao cho Hiệu trưởng. 

Nói một phương pháp khác, nhà nước chỉ giao tự chủ đại học cho các cơ sở giáo dục đại học có Hội đồng trường. 

Kinh nghiệm 4
: Chức năng và những mối quan hệ của Hội đồng trường có Hiệu trưởng có ý nghĩa quyết định đến dự thành bại của quản trị cơ sở giáo dục đại học cũng như đảm bảo quyền tự chủ đại học.

Chức năng của Hội đồng trường và cơ chế thực thi mang thể phân biệt như ở bảng sau đây: 

Như vậy chức năng cơ bản của Hội đồng trường là Quản trị và tạo ra “Sự đổi thay” (Make a change), còn chức năng căn bản của cơ chế thực thi là Quản lý nhằm “giữ trong trật tự” (Keep in order). 

Mối quan hệ giữa chủ tịch Hội đồng trường và Hiệu trưởng là mối quan hệ đồng cấp tương trợ nhau (Supportive peer). Có Hội đồng trường mới sở hữu tự chủ nhưng việc hoạt động đúng chức năng của 2 cơ chế này mang ý nghĩa sở hữu tính quyết định của sự thành bại ở 1 cơ sở giáo dục đại học.
 
Kinh nghiệm 5. Buộc phải mang một Hội đồng trường đúng nghĩa
      
Một Hội đồng trường đúng nghĩa mới với thể bảo đảm quyền tự chủ đại học. Để sở hữu một Hội đồng trường đúng nghĩa, bắt buộc lưu ý:

– Cơ cấu nên rộng rãi, già trẻ, trình độ chuyên môn, tính chất công việc, loại hình nghề nghiệp;

– Phải có thành phần bên ngoài trường to hơn thành phần bên trong trường, thành phần bên không tính thường chiếm 50 – 60% số thành viên của Hội đồng trường;

– Hội đồng trường chỉ ra quyết định trong những kỳ họp, ko kể những kỳ họp, những thành viên Hội đồng trường cũng như chủ toạ Hội đồng trường không can thiệp và ra lệnh đối với Hiệu trưởng cũng như những thành viên khác của nhà trường;

– Hội đồng trường là quan tòa rốt cuộc của những mâu thuẫn nội bộ;

– Các thành viên Hội đồng trường bắt buộc mang Training về chức năng và phương pháp khiến việc

Thành thử, quá trình thực hành tự chủ đại học thực chất là quá trình chuyển giao quyền lực, lâu nay đa số tụ tập ở bộ chủ quản và Hiệu trưởng sang Hội đồng trường. 

Giả dụ chúng ta ko “thiết chế hóa” chức năng và những mối quan hệ thì khó lòng mà thực hành tự chủ đại học.

Báo Giáo dục