Kỹ năng so sánh, chưng bỏ trong bài nghị luận văn chương

0
189
Rate this post
image

Để với một bài nghị luận văn học, người viết phải biết vận dụng thành thạo và logic những thao tác lập luận. Trong chương trình ngữ văn THPT, học trò đã được trang bị tri thức lý thuyết và thực hành vận dụng 6 thao tác lập luận, bao gồm: Giảng giải, phân tích, chứng minh, bình luận, so sánh, bác bỏ. Các thao tác này tương ứng có 6 bài học được xếp đặt theo lớp lang từ đơn thuần tới phức tạp, từ căn bản đến tăng và trải dài theo chương trình Ngữ văn lớp 10-12. Mục tiêu của hệ thống bài học về những thao tác lập luận giúp học trò nắm vững lý thuyết và sở hữu khả năng vận dụng thuần thục khi viết một bài văn nghị luận.

Tuy nhiên, hiện nay rất ít học trò tinh thần 1 cách sâu nhan sắc điều này. Hồ hết em khi viết văn chỉ quan tâm đến việc viết cái gì, chưa thực thụ để tâm đến việc viết như thế nào, dùng những thao tác lập luận ra sao?

Thông thường khi khiến bài nghị luận văn học, học trò chỉ sử dụng 4 thao tác: giảng giải, phân tích, chứng minh và bình luận. Thao tác so sánh được sử dụng siêu ít, còn thao tác bác bỏ bỏ thì gần như thường được đưa vào. Ngoại giả, đây lại là những “phép” giúp bài viết của thí sinh trở thành dày dặn, rõ ràng và sâu nhan sắc hơn.

Tiêu dùng thao tác lập luận so sánh để biểu hiện mẫu nhìn bao quát

So sánh là thao tác lập luận nhằm đối chiếu hai hay nhiều sự vật, đối tượng hoặc các mặt của 1 sự vật để chỉ ra các nét giống hay khác nhau, từ đó thấy được giá trị của từng sự vật mà mình quan hoài.

Trong bài văn nghị luận văn chương, ngay ở phần mở bài chúng ta sở hữu thể tiêu dùng thao tác lập luận so sánh để nêu vấn đề một phương pháp ấn tượng trong tương quan với những nội dung tương đồng.

Chả hạn khi cảm nhận về tư tưởng “Đất nước của nhân dân” trong đoạn trích Sơn hà của Nguyễn Khoa Điềm, chúng ta sở hữu thể đặt nó trong tương quan so sánh mang cảm nhận về đất nước trong thơ của những tác fake thế hệ trước và cộng thế hệ. Hay lúc cảm nhận hình tượng sông Hương trong tác phẩm Ai đã đặt tên cho chiếc sông của Hoàng Phủ Ngọc Tường, thí sinh với thể đặt nó trong tương quan so sánh với hình tượng sông Đà trong Người lái đò sông Đà của Nguyễn Tuân…

Ngoại giả, thao tác so sánh chỉ đích thực phát huy hết ý nghĩa khi người viết biết vận dụng một bí quyết triệt để vào phần thân bài. Lúc ấy, học trò với 1 bài viết sâu dung nhan, dày dặn hơn so sở hữu bài viết bình thường.

Những vấn đề văn chương không bao giờ tồn tại 1 bí quyết độc lập tuyệt đối và luôn với mối quan hệ khăng khít trên rộng rãi bình diện: thời đoạn, thể loại, đề tài, phong phương pháp, ngôn ngữ, giọng điệu, cảm hứng… Vì vậy việc so sánh ko thuần tuý chỉ là kỹ năng khiến cho bài hay hình thức biểu thị của đoạn văn nghị luận mà còn mang ý nghĩa khoa học, biểu thị mẫu nhìn bao quát, hiểu biết toàn diện về vấn đề.

Tùy vào yêu cầu của từng đề xuất luận, người viết sẽ chọn ra đối tượng so sánh logic. Chẳng hạn khi cảm nhận về vẻ đẹp của hình tượng nhân vật người lái đò sông Đà trong tác phẩm cùng tên của Nguyễn Tuân, thí sinh sở hữu thể so sánh có nhân vật ông lão Xa-ti-a-gô trong Ông già và biển cả của Hemingway để thấy được điểm tương đồng trong mô típ con người trơ khấc và gan góc đối đầu có sức mạnh của tự nhiên.

Ngoài ra học trò cũng sở hữu thể so sánh có nhân vật Huấn Cao trong Chữ người tử phạm nhân của Nguyễn Tuân để thấy được sự đổi thay trong quan niệm về người anh hùng và những chuyển biến về nội dung, tư tưởng trong tác phẩm của nhà văn họ Nguyễn…

Phải tinh tế khi dùng thao tác lập luận chưng bỏ

Bác bỏ là chỉ ra quan điểm sai lầm của vấn đề, trên cơ sở đấy đưa ra nhận định đúng đắn và bảo vệ ý tạo dựng trường của mình. Khác có so sánh, thao tác chưng bỏ rất ít dùng trong phần mở bài và không sử dụng phổ quát trong thân bài. Để sử dụng thao tác lập luận này, học trò phải tinh tế cả về tư duy lập luận chưng bỏ và hành văn chừng đỗi.

Thường nhật, trong 1 bài văn nghị luận, nếu đề bài đưa ra 2 quan điểm 1 đúng, một sai thì khi ấy thao tác bác bỏ bỏ mới được sử dụng để lập luận bác bỏ quan điểm sai. Chẳng hạn đề bài cho 2 nhận định về nhân vật Tràng trong Vợ nhặt của Kim Lân: Quan điểm thứ 1 cho Tràng là gã trai quê nông nổi, liều lĩnh; Ý tri thức 2 khẳng định, đó là con người đầy khát khao, tốt bụng. Để giải quyết vấn yêu cầu luận này học sinh có thể vận dụng thao tác chưng bỏ phủ định tính phiến diện của quan điểm thứ 1. Từ đấy khẳng định tính toàn diện, đúng đắn, sâu dung nhan của ý kiến thứ hai.

Nếu đề chỉ yêu cầu phân tích, cảm nhận thông thường (vấn đề xuất luận với tính thuận chiều) thì người viết chỉ sở hữu thể dùng thao tác chưng bỏ ở phần cuối thân bài để nâng cao, mở mang làm cho sâu sắc vấn đề.

Muốn sử dụng được thao tác bác bỏ người viết nên tự giả định các ý kiến trái chiều để có lập luận bác bỏ. Chả hạn đề bài chỉ đề nghị cảm nhận vẻ đẹp tâm hồn người nữ giới trong bài thơ Sóng của Xuân Quỳnh. Ví như trả lời hầu hết, thuận chiều học trò bắt buộc chỉ ra được các đặc điểm cơ bản: Đó là tâm hồn của 1 người nữ giới vừa mang nét đẹp đương đại lại vừa siêu truyền thống; vừa hồn nhiên, trực cảm lại vừa sở hữu các dự cảm, âu lo…

Còn giả dụ muốn sử dụng thao tác chưng bỏ thì thí sinh tự đặt ra giả thiết: “Với ý kiến cho rằng tâm hồn người phụ nữ trong bài thơ dù trải qua đa dạng vấp ngã, vỡ lẽ trong tình yêu và hôn nhân nhưng vẫn hồn nhiên, trực cảm, vẫn vui tươi”. Trên cơ sở ý kiến giả thiết đó, thí sinh dùng thao tác bác bỏ để phủ nhận tính phiến diện, song song bổ sung và khẳng định ý kiến đúng đắn, toàn diện của mình…

Ths Đặng Ngọc Khương
Giáo viên Hệ thống giáo dục Hocmai

vnExpress